سردرد در دوران بارداری و درمان‌‎های ایمن برای آن

با توجه به صحبت‌های پزشکان متخصص زنان کرج در بیمارستان و زایشگاه مریم کرج:

کاهش میزان شیوع انواع سردرد در دوران بارداری نولی پارها (زنی که حتی یک مورد حاملگی را تا بعد از هفتۀ بیستم ادامه نداده است) به ویژه سه ماۀ سوم گزارش کرده‌اند. در زنان حامله، دو سوم سردردها دارای علل اولیه (بیش از ۹۰% از نوع میگرن) بوده و یک سوم علل ثانویه دارند که بیش از ۵۰% آنها ناشی از بیماری‌های فشار خون هستند. سردردهای میگرنی بیشتر تحت تأثیر تغییرات هورمونی بارداری قرار دارند.

انواع متداول سردرد در دوران بارداری

سردرد تنشی یا استرسی

این عامل شایع‌ترین علت سردرد همراه با سفتی عضلانی و درد خفیف تا متوسط است که می‌تواند ساعت‌ها در پشت گردن و سر تداوم داشته باشد. این نوع از سردرد با اختلالات عصبی و تهوع همراه نیست و معمولاً به استراحت، ماساژ، حرارت یا یخ، داروهای ضدالتهابی و آرام‌بخش‌های ضعیف پاسخ داده و به ندرت به بستری شدن در بیمارستان لازم دارد.

سردرد کلاستر یا خوشه‌ای

سردرد کلاستر یا خوشه‌ای

حاملگی تأثیری بر شدت این نوع سردرد ندارد. درمان این نوع سردرد در مرحلۀ حاد، شامل اکسیژن ۱۰۰% و تجویز سوماتریپتان است. این عارضه جزء سردردهای نادر اولیه بوده که طی آن درد یک‌طرفه شدید که به‌صورت و چشم‌ها انتشار یافته و ۱۸۰-۱۵ دقیقه به همراه علائم بیقرای به طول می‌انجامد.
ممکن است میگرن در دوران کودکی شروع شود، در دوران نوجوانی به اوج رسیده و با افزایش سن از شدت و دفعات آن کاسته خواهد شد.

شیوع سالانه در زنان ۱۷ درصد و در مردان ۶ درصد است. ۵ درصد زنان دچار میگرن احتمالی هستند، یعنی همۀ معیارها را به جز یک مورد دارند. میگرن در زنان جوان شایع است و به‌خصوص در دوران حاملگی بیشتر دیده می‌شود.

سردرد میگرنی

شیوع میگرن در سه ماهۀ اول حاملگی ۲ درصد است که بیشتر آنها در دوران حاملگی بهبود می‌یابند. گاهی اوقات میگرن با «اورا» اولین بار در دوران بارداری ظاهر می‌شود. اورا نوعی اختلال گذرای دیداری، حسی یا حرکتی‌ست که حاکی از شروع سردرد است. زنان بارداری که قبلا دچار علائم میگرن بوده‌اند، ممکن است علائم دیگری داشته باشند. در این‌صورت اگر بیمار علائم عصبی جدیدی داشته باشد، باید مورد معاینه قرار گیرد.

به‌طور کلاسیک، گمان بر این بود که سردرد میگرنی با افزایش خطر برای مادر یا جنین همراه نیست، اما اخیراً این موضوع رد شده است. در تحقیقات نشان داده شده که سردرد در بارداری احتمال پره اکلامپسی، هایپرتنشن بارداری، پره ترم لیبر و سایر اختلالات قلبی عروقی شامل سکته‌های مغزی ایسکمیک را افزایش می‌دهد.
میگرن با افزایش خطر سکتۀ مغزی به میزان ۱۶ برابر، انفاکتوس میوکارد ۵ برابر، بیماری قلبی ۲ برابر، ترومبو آمبولی وریدی ۲ برابر و مسمومیت حاملگی ۲ برابر همراه است. انجمن بین المللی سردرد ۲۰۱۳ میگرن را بر اساس وجود یا عدم وجود اورا و سیر زمانی آن به دو نوع تقسیم کرده است.

انواع میگرن

میگرن شایع یا بدون اورا

سردرد یک‌طرفه ضربان‌دار همراه با تهوع و استفراغ و یا ترس از نور.

میگرن کلاسیک یا همراه اورا

علائم مشابه که قبل از آن نشانه‌های نورولوژیک پیش درآمد مانند لکه‌های بینایی یا توهمات بینایی وجود دارد، یک سوم بیماران را شامل می‌شود. اگر از دارو در هنگام شروع اولین نشانه‌ها استفاده شود، می‌توان از ایجاد سردرد جلوگیری کرد.
سردرد در بارداری یکی از نشانه‌های خطر مسمومیت حاملگی بوده و در کسانی‌ که ورم یا فشار خون بالا دارند، اهمیت زیادی پیدا می‌کند؛ چراکه می‌تواند پیش درآمد تشنج مسمومیت حاملگی باشد.

بنابراین خانم‌های باردار باید در هنگام بروز سردرد شدید و مقاوم به درمان، حتما به پزشک متخصص زنان کرج مراجعه کرده و سابقۀ وجود میگرن را حتما به پزشک معالج اطلاع دهند.


درمان سردرد در بارداری

درمان‌های غیر دارویی میگرن در دوران بارداری مانند تکنیک‌های بیوفیدبک، طب سوزنی و تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال محدود هستند.
تجویز داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی مؤثر است و اکثر سردردهای میگرنی به ضد دردهای ساده مانند ایبوپروفن یا استامینوفن و یا میدرین (به ویژه در صورت تجویز زود هنگام) پاسخ می‌دهند.

در بیشتر موارد برای درمان بیماران میگرنی از رژیم‌های چند منظوره استفاده می‌شود.
سر دردهای شدید، با هیدراسیون داخل وریدی و تزریق داروهای ضداستفراغ و اپیوئیدها درمان خواهد شد. در سال‌های گذشته ۲ گرم سولفات منیزیوم داخل وریدی تجویز می‌شد که اخیراً اثر سودمندی در موارد تجویز آن گزارش نشده است.

مشتقات ارگوتامین به دلیل اثر منقبض‌کنندۀ قوی عروقی در بارداری نباید مصرف شود.
تریپتان‌ها، اگونیست‌های گیرنده سروتونین هستند که با انقباض عروق داخل جمجمه سبب برطرف شدن سردرد می‌شوند. این دارو به صورت خوراکی، تزریقی، شیاف رکتال و یا اسپری بینی تجویز می‌شود. بهترین کاربرد آن در همراهی با NSAIDها است.
اگرچه این دارو در بارداری بی خطر به نظر می‌رسد؛ اما طی یک مطالعه روی کودکانی که در معرض تریپتان‌ها در دوره بارداری قرار گرفته بودند، اختلالات عصبی تکاملی شامل مشکلات عملکردی و عاطفی مشاهده شد.
درمان خوراکی پیشگیری‌کننده در زنانی که دچار سردردهای میگرنی مکرر می‌شوند، اندیکاسیون دارد.
آمی تریپتیلین، پروپرانولول و یا متوپرولول در دوران حاملگی بی خطر است.

سردرد در دوران مختلف بارداری

سردرد در سه ماه اول

سردردهای تنشی در سه ماه اول بارداری بسیار شایع است؛ چراکه بدن شما تغییرات زیادی را در این دوران تجربه می‌کند. تغییراتی که در ادامه برای شما ذکر خواهیم کرد منجر به سردرد در بارداری می‌شود:

  • تغییرات هورمونی
  • تغییر وزن
  • حجم خون بیشتر

از علل شایع دیگر آن می‌توان به موارد دیگر نیز اشاره کرد:

  • کمبود آب در بدن
  • قند خون پایین
  • تهوع و استفراغ
  • کاهش فعالیت بدنی
  • استرس
  • کاهش مصرف کافئین
  • تغذیه نامناسب
  • قند خون پایین
  • حساسیت به نور
  • تغییر در بینایی

برخی از غذاها محرک هستند و مصرف آنها در بارداری ممکن است منجر به سردرد شود:

  • لبنیات
  • شکلات
  • پنیر
  • گوجه فرنگی
  • خمیر مایه

سه ماه دوم و سوم بارداری

سردرد در سه ماه دوم و سوم نیز ممکن است دلایل مختلفی داشته که به شرح زیر است:

  • کشیدگی و گرفتگی عضلات
  • دیابت
  • فشار خون بالا
  • کمبود خواب
  • اضافه وزن
  • رژیم غذایی

فشارخون بالا در بارداری

سردرد در سه ماه دوم و سوم بارداری ممکن است به‌دلیل فشار خون بالا ایجاد شود. در صورتی که مادر دچار فشارخون بالا باشد، مشکلات زیادی برای خود و جنین ایجاد خواهد کرد. به‌طور کلی آمارهایی که در این خصوص وجود دارد، نشان می‌دهد فشارخون بالا پس از ۲۰ هفته شایع است. خطرات ناشی از فشارخون بالا:

  • سکته
  • پره اکلامپسی
  • کاهش جریان اکسیژن به جنین
  • زایمان زودرس کمتر از ۳۷ هفته
  • قطع جفت
  • وزن کم هنگام تولد نوزاد

زمانی که باید به پزشک مراجعه شود

اگر سردردهای مکرری را تجربه می‌کنید که حتی با مسکن‌هایی که پزشک تجویز کرده، درمانی حاصل نمی‌شود، می‌تواند نشانه یک بیماری جدی به نام پره اکلامپسی در مادر باشد. اگر این مورد در مادر وجود داشته باشد، علائم دیگری همچون فشارخون و مشکلات کلیوی نیز مشاهده خواهد شد.

پره اکلامپسی بیشتر در نیمه دوم بارداری رخ می‌دهد، چندین نکته دیگری که در این رابطه وجود دارد این است که اگر همراه با سردرد، احساس درد زیر دنده، احساس سوزش در سر دل، تورم صورت، دست یا پا و مشکلات بینایی داشتید، باید سردردهای خود را جدی بگیرید، در نهایت در این مواقع بهتر است به پزشک خود مراجعه کنید و مشکل خود را با او درمیان بگذارید.

بررسی‌هایی که توسط پزشک انجام می‌گیرد

پزشک جهت تشخیص علت چنین مشکلی، انجام آزمایشاتی را از بیمار درخواست خواهد کرد که این آزمایشات به شرح زیر است:

  • بررسی فشارخون
  • آزمایش قند خون
  • آزمایش خون
  • تست بینایی
  • سونوگرافی از سر و گردن
  • اسکن قلب و سر
  • بررسی سلامت بینایی و به‌طور کلی چشم

کلام آخر

سردرد در دوران بارداری بسیار شایع است، در سه ماهه ابتدایی اغلب سردرد تنشی است که ممکن است به دلیل تغییرات بدن ایجاد شده باشد. گاهی علت سردرد در ماه دوم و سوم بارداری می‌تواند جدی باشد و باید جدی گرفته شود.

در هر ماه از بارداری ممکن است فشار خون داشته باشید و هیچ علائمی مشاهده نکنید. به همین جهت بهتر است فشار خون خود را در منزل در هفته چندین‌بار چک کنید. اگر سابقه بیماری‌هایی همچون میگرن، فشارخون بالا، تشنج و دیابت در خانواده خود دارید به پزشک اطلاع دهید.