منظور از پاره شدن کیسه آب زمانی است که مایع آمنیوتیک قبل از شروع زایمان پاره میشود و نشتی پیدا میکند. این غشا در حین زایمان یا ۲۴ ساعت قبل از زایمان پاره میشود تا پروسه زایمان برای تولد کودک طی شود.
اگر این نشتی یا پارگی بعد از هفته ۳۷ بارداری رخ دهد پزشک نوزاد شما را به دنیا میآورد و در صورتی که زودتر از این زمان رخ دهد پزشک خطر زایمان زودرس را هشدار میدهد.
اگر احتمال میدهید کیسه آب شما پاره شده یا مایع شفافی بهصورت ناگهانی یا مداوم از واژن خارج میشود، همان زمان با پزشک، ماما یا بخش زایمان تماس بگیرید. اگر کاهش حرکت جنین، خونریزی، تب، درد مداوم شکم، مایع سبز یا قهوهای، بوی بد مایع یا بیرونزدگی چیزی از واژن دارید، فورا به بیمارستان مراجعه کنید.
کیسه آب چیست و چرا اهمیت دارد؟
جنین در رحم داخل کیسه آمنیوتیک قرار دارد. این کیسه حاوی مایع آمنیوتیک است؛ مایعی که به محافظت از جنین، حفظ دمای مناسب، کمک به رشد ریهها و کاهش فشار ناشی از ضربه کمک میکند. در واقع، این مایع پاره نمیشود؛ بلکه غشای کیسه آمنیوتیک پاره و مایع از آن خارج میشود.
در بسیاری از بارداریها، پارگی کیسه آب نزدیک شروع زایمان یا در جریان آن رخ میدهد؛ اما گاهی قبل از شروع دردهای زایمانی هم ممکن است اتفاق بیفتد.
منظور از پارگی کیسه آب چیست
مایع آمنیوتیک آبی است که کودک درون آن قرار گرفته است. غشا یا بافتی که این مایع را نگه میدارد، کیسه آمنیوتیک گفته میشود.
اغلب غشاها در حین زایمان پاره میشوند. در بعضی از موارد پاره شدن کیسه آب رخ میدهد که قبل از زایمان است و در این مواقع خانمها باید طی ۲۴ ساعت زایمان داشته باشد.
اگر کیسه آب قبل از سی و هفتم بارداری پاره شود، به عنوان پارگی زودرس شناخته میشود. هر چه زمان زودتر این اتفاق رخ دهد مشکلات جدیتری را برای شما و کودکتان ایجاد میکند.
اگر کیسه آب پاره شود چه میشود؟
این اتفاق ممکن است به شکل خروج ناگهانی مقدار زیادی مایع یا به صورت نشتی کم؛ اما مداوم دیده شود. پس از پارگی کیسه آب، احتمال شروع انقباضات زایمانی بیشتر میشود و در عین حال خطر عفونت نیز افزایش پیدا میکند؛ به همین دلیل در هر سن بارداری باید با پزشک یا بیمارستان تماس گرفته شود.
علت ایجاد این عارضه چیست
در بیشتر موارد علت این عارضه مشخص نیست. با این حال برخی از دلایل و عوامل خطرسازی که وجود دارد به شرح زیر است:
- عفونت در بارداری مثل عفونت واژن، رحم و دهانه رحم
- سابقه پارگی زودرس کیسه آب یا زایمان زودرس
- کوتاهی دهانه رحم
- خونریزی در بارداری
- بارداری چندقلویی
- زیاد بودن مایع آمنیوتیک
- کشش بیش از حد رحم
- سیگار و دخانیات
- برخی اقدامات تهاجمی مانند آمنیوسنتز
- بعضی مشکلات رحم یا جفت
- وضعیت عمومی نامناسب یا تغذیه ضعیف در برخی بیماران
نکته مهم این است که فعالیت معمول روزانه، راهرفتن، خوابیدن یا خوردن یک غذای خاص معمولا به تنهایی علت قطعی پارگی کیسه آب نیستند.
چه کارهایی باعث سوراخ شدن یا پاره شدن کیسه آب میشوند؟
در یک بارداری سالم، کارهای معمول روزمره مثل راه رفتن، نشستن، خوابیدن یا تغییر وضعیت معمولا به تنهایی باعث پارگی کیسه آب نمیشوند. پارگی زودرس بیشتر با ضعیف شدن غشاها، عفونت، کشش زیاد رحم یا سابقه مشکلات بارداری ارتباط دارد. هر مادر باردار شرایط متفاوتی دارد و اگر بارداری پرخطر دارید، باید محدودیتهای فعالیت را فقط از پزشک خود بگیرید.
آیا پیادهروی یا نزدیکی باعث پاره شدن کیسه آب میشود؟
پیادهروی
در بارداری بدون عارضه، پیادهروی معمولی علت مستقیم و شناخته شده پارگی کیسه آب نیست. اما اگر مادر دچار کوتاهی دهانه رحم، خونریزی، انقباض زودرس یا بارداری پرخطر باشد، باید بر اساس دستور پزشک عمل کند.
رابطه جنسی
رابطه جنسی در بسیاری از بارداریهای کمخطر ممکن است مجاز باشد، اما اگر احتمال پارگی یا نشتی کیسه آب، خونریزی، جفت سرراهی یا منع پزشک وجود دارد، نباید انجام شود. همچنین بعد از پاره شدن کیسه آب، رابطه جنسی میتواند احتمال عفونت را بیشتر کند.
آیا شیاف گل مغربی باعث پاره شدن کیسه آب میشود؟
برای مصرف شیاف یا مکمل گل مغربی با هدف شروع زایمان یا پارهشدن کیسه آب، شواهد علمی کافی و قابلاعتماد وجود ندارد. استفاده خودسرانه از داروها، شیافها یا ترکیبات گیاهی در بارداری میتواند خطرناک باشد و باید فقط با نظر متخصص زنان انجام شود.
علائم پاره شدن کیسه آب چیست؟
علائم پاره شدن کیسه آب میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خروج ناگهانی مایع از واژن
- خیسشدن مداوم لباس زیر
- نشتی کم اما تکرارشونده
- خروج مایعی که کنترل آن سخت است
- شفاف یا زرد کمرنگ بودن مایع
- بیشتر شدن نشتی هنگام حرکت یا تغییر وضعیت
- شروع انقباضات یا دردهای زایمانی
- احساس کاهش فشار شکم در بعضی از مادران
نکته مهم این است که وجود یا نبود درد، پارگی کیسه آب را تأیید یا رد نمیکند. بعضی از مادران بدون درد دچار پارگی میشوند.
نشتی کیسه آب چگونه است؟
نشتی مایع آمنیوتیک ممکن است شبیه چکه کردن مداوم، خیسشدن بی اختیار لباس زیر یا خروج مقدار کمی مایع هنگام حرکت باشد. این نشتی برخلاف ادرار معمولا با اراده متوقف نمیشود. با این حال، تشخیص خانگی همیشه دقیق نیست و هر خروج مایع مشکوک باید توسط پزشک یا ماما بررسی شود.
تفاوت مایع کیسه آب با ادرار و ترشحات واژن چیست؟
مایع آمنیوتیک معمولا خیلی رقیق و آبکی است و اغلب بوی شدید ادرار ندارد. ادرار ممکن است زردتر باشد و بوی مشخصتری داشته باشد. ترشحات واژن هم معمولا غلیظتر، مخاطیتر یا شیری رنگتر هستند. با این حال، این تفاوتها همیشه واضح نیستند و فقط با رنگ یا بو نمیتوان با اطمینان گفت مایع خارج شده کیسه آب است.
پس اگر شک دارید، بهتر است از یک نوار بهداشتی تمیز استفاده کنید، زمان شروع نشتی را یادداشت کنید و همان موقع با پزشک یا بخش زایمان تماس بگیرید.
جدول تفاوت مایع کیسه آب، ادرار و ترشحات واژن
| ویژگی | مایع آمنیوتیک | ادرار | ترشحات واژن |
|---|---|---|---|
| ظاهر | معمولا بسیار رقیق، آبکی و شفاف یا زرد خیلی کمرنگ | مایع رقیق، معمولا زردتر از مایع آمنیوتیک | اغلب غلیظتر، مخاطیتر، شیری یا کرمیرنگ |
| بو | معمولا بدون بوی شدید یا با بوی خیلی خفیف | اغلب بوی مشخص ادرار دارد | ممکن است بوی خفیف یا ترشحات طبیعی واژن را داشته باشد |
| مقدار خروج | ممکن است ناگهانی زیاد باشد یا بهصورت نشتی کم اما مداوم خارج شود | معمولا در یک نوبت و با پرشدن مثانه بیشتر اتفاق میافتد | معمولا کمحجمتر و تدریجی است |
| قابلکنترل بودن | معمولا با اراده متوقف نمیشود | گاهی تا حدی با انقباض عضلات لگن یا رفتن به سرویس قابل کنترلتر است | اغلب بهصورت ترشح طبیعی ادامه دارد و شکل متفاوتی از نشتی دارد |
| زمان و الگوی خروج | ممکن است با ایستادن، راهرفتن، سرفه یا تغییر وضعیت بیشتر شود | بیشتر هنگام پر بودن مثانه یا بیاختیاری ادرار دیده میشود | اغلب الگوی ثابتتری دارد و مثل آب جاری احساس نمیشود |
| رنگهای هشدار | سبز، قهوهای، بدبو یا همراه با خون نیازمند بررسی فوری است | اگر همراه با سوزش، بوی غیرعادی یا خون باشد باید بررسی شود | ترشحات بدبو، سبز، خاکستری یا همراه با خارش میتواند نشانه عفونت باشد |
| اقدام لازم | باید همان زمان با پزشک، ماما یا بخش زایمان تماس بگیرید | اگر مطمئن نیستید، نیاز به ارزیابی پزشکی دارید | در صورت غیرطبیعی بودن رنگ، بو یا علائم همراه باید بررسی شود |
پارگی غشا چگونه تشخیص داده میشود
پزشک با معاینه اسپکولوم استریل این مشکل پیش آمده را تشخیص میدهد. اسپکولوم در واژن قرار میگیرد و به پزشک این امکان داده میشود تا دیواره واژن را جدا کرده و دهانه رحم را مشاهده کند.
در ادامه نمونهای از مایع آمنیوتیک برای انجام آزمایشات برداشته میشود. بعضی مواقع در صورت مشاهده مایع آمنیوتیک در بالای واژن میتوان پارگی کیسه آب را تایید کرد.
در صورت نیاز به شما توصیه میشود که سونوگرافی برای وضعیت جنین و بررسی میزان مایع آمنیوتیک داخل رحم را انجام دهید.
برای تشخیص نیاز به انجام چه آزمایشاتی است؟
در صورت نیاز ممکن است از کاغذ نیترازین برای تشخیص استفاده کنند. استفاده از این کاغذ PH واژن را اندازه گیری میکند.
یک قطره از مایع واژن روی نوار کاغذی قرار میدهند. اگر نوار کاغذی آبی شود، به معنی بالا بودن PH بیش از ۶ است و احتمال مایع آمنیوتیک داده میشود.
روش دیگر آزمایش PH است. مایع واژن PH کمتری را نسبت به آمنیوتیک نشان میدهد. مورد دیگر به این صورت است که در زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار میگیرد.
آیا پارگی کیسه آب در سونوگرافی مشخص میشود؟
سونوگرافی ممکن است کم شدن مایع آمنیوتیک را نشان دهد، اما کاهش مایع همیشه به معنی پارگی نیست و طبیعی بودن حجم مایع هم پارگی کوچک را کاملا رد نمیکند. بنابراین تشخیص معمولا با شرح حال، معاینه و در صورت نیاز بررسی مایع کامل میشود.
تست پارگی کیسه آب در منزل قابل اعتماد است؟
همیشه خیر. تشخیص بر اساس رنگ، بو، نوار pH یا روشهای خانگی ممکن است اشتباه باشد. ادرار، خون، عفونت واژن یا ترشحات دیگر میتوانند نتیجه را تغییر دهند. اگر به نشتی کیسه آب شک دارید، به جای اتکا به تست خانگی باید همان زمان با پزشک یا بیمارستان تماس بگیرید.
رنگ و بوی مایع کیسه آب پاره شده چگونه است؟
مایع آمنیوتیک در بسیاری از موارد شفاف یا زرد بسیار کمرنگ است. اما همیشه ظاهر یکسانی ندارد و دیدن رنگهای غیرطبیعی اهمیت زیادی دارد.
- شفاف یا زرد خیلی کمرنگ: میتواند با مایع آمنیوتیک سازگار باشد.
- صورتی یا کمی خونآلود: نیازمند تماس با پزشک.
- سبز یا قهوهای: ممکن است نشانه وجود مکونیوم باشد و باید سریع بررسی شود.
- بدبو: میتواند احتمال عفونت را مطرح کند.
- خونریزی واضح: طبیعی نیست و باید فوری ارزیابی شود.
رنگ یا بو به تنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما میتواند در تصمیمگیری فوری بسیار مهم باشد.
بعد از پاره شدن کیسه آب چه کار باید کرد؟
اگر احتمال میدهید کیسه آب پاره شده است، این اقدامات را انجام دهید:
- زمان شروع خروج مایع را یادداشت کنید.
- رنگ، بو و مقدار تقریبی مایع را بررسی کنید.
- به حرکات جنین توجه داشته باشید.
- از نوار بهداشتی تمیز استفاده کنید تا مایع قابل مشاهده باشد.
- تامپون، انگشت یا هر وسیلهای را وارد واژن نکنید.
- رابطه جنسی نداشته باشید.
- فورا با پزشک، ماما یا بخش زایمان تماس بگیرید.
- طبق نظر آنان برای معاینه و بررسی مراجعه کنید.
اگر چیزی شبیه بند ناف یا جسم طنابمانند از واژن بیرون زده است، یک وضعیت اورژانسی وجود دارد و باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
آیا درمانی دارد؟
اگر کیسه آب پاره شده باشد، به شما توصیه میشود که به بیمارستان بروید و مدتی در آنجا بمانید تا شما و کودکتان از نظر علائمی از جمله عفونت تحت نظر باشد.
مدت زمان بستری شما در بیمارستان ممکن است چند روز یا حتی بیشتر باشد. در بیمارستان دمای بدن، نبض و فشار خون بهطور مرتب اندازهگیری میشود و همچنین آزمایش خون باید برای بررسی عفونت نیز انجام دهید.
علاوه بر این ضربان قلب کودک نیز باید بهطور منظم تحت کنترل باشد. بهطور کلی باید بگوییم که پس از پاره شدن کیسه آب ترمیم یا التیامی ممکن نیست.
پارگی زودرس غشا و عفونت
غشا یک سد محافظ در اطراف جنین تشکیل میدهد و پس از پارگی غشاها خطر احتمال ابتلا به عفونت وجود دارد. این باعث میشود که شما زایمان زودرس داشته باشید یا باعث ایجاد سپسیس در مادر یا نوزاد شود.
از علائم عفونت میتوان به چنین مواردی اشاره کرد:
- دمای بالای بدن
- احساس درد در قسمت پایین شکم
- ترشح غیر طبیعی از واژن با بوی نامطبوع
- ضربان بالا
ممکن است ضربان قلب کودک نیز بیش از حد معمول باشد. اگر علائمی دارید که نشان دهنده عفونت در شماست، ممکن است نیاز باشد که فرزند خود را هرچه زودتر به دنیا بیاورید. این راهکار برای جلوگیری از هرگونه عوارض بیشتر توصیه میشود.
برای کاهش احتمال ابتلا به خطر عفونت که ممکن است منجر به زایمان شود باید یک دوره کوتاهی آنتی بیوتیک مصرف کنید.
عوامل خطرساز چه مواردی هستند؟
اگر دچار شرایطی هستید که غشای کوریوآمنیونیت را تضعیف میکند ممکن است در معرض زایمان زودرس به دنبال پارگی غشا قرار بگیرید:
- عفونتهایی مانند عفونتهای مقاربتی یا واژینوز باکتریایی
- سابقه زایمان زودرس
- طول کوتاه دهانه رحم
- آمنیوسنتز
- سابقه پاره شدن زودرس کیسه آب
- خونریزی از واژن
- بارداری چند قلو
- پلی هیدآمنیوس
آیا بعد از پاره شدن کیسه آب درد شروع میشود؟
نه همیشه. در بعضی از مادران، انقباضات بلافاصله یا مدت کوتاهی بعد از پارگی کیسه آب شروع میشوند؛ اما در بعضی دیگر، کیسه آب بدون درد و قبل از شروع زایمان پاره میشود. بنابراین نداشتن درد به معنی بیخطر بودن وضعیت نیست و نباید منتظر ماند تا حتما انقباض شروع شود.
بعد از پاره شدن کیسه آب چقدر وقت داریم؟
این سوال یک جواب ثابت برای همه ندارد. زمان اقدام به سن بارداری، وضعیت جنین، شروع یا عدم شروع انقباضات، رنگ مایع، علائم عفونت و شرایط مادر بستگی دارد. به همین دلیل نباید منتظر بمانید تا درد شروع شود یا ساعتها در خانه صبر کنید.
اگر پارگی کیسه آب در هفته ۳۷ یا بعد از آن رخ دهد، بعضی از مادران طی چند ساعت یا تا حدود ۲۴ ساعت وارد زایمان میشوند، اما این موضوع برای همه یکسان نیست. در برخی موارد نیز پزشک پس از ارزیابی، القای زایمان را پیشنهاد میکند. بنابراین جملههایی مثل «همه باید ظرف ۲۴ ساعت زایمان کنند» درست نیست.
چند ساعت بعد از پارگی کیسه آب زایمان شروع میشود؟
شروع زایمان بعد از پارگی کیسه آب در همه مادران یکسان نیست. بعضی افراد طی چند ساعت وارد فاز فعال زایمان میشوند و بعضی دیگر نیاز به انتظار تحت نظر یا القای زایمان پیدا میکنند. عوامل مهم شامل:
- هفته بارداری
- وجود یا نبود انقباضات
- وضعیت دهانه رحم
- سلامت جنین
- احتمال عفونت
- سابقه بارداری و زایمان
در نتیجه، نباید زمان دقیقی برای همه تعیین کرد.
چگونه کیسه آب را پاره کنیم؟
هیچ روش خانگی ایمن و تایید شدهای برای پارهکردن عمدی کیسه آب وجود ندارد. واردکردن وسیله به واژن، مصرف خودسرانه دارو، استفاده از گیاهان یا انجام حرکات شدید میتواند باعث عفونت، خونریزی، آسیب به جنین یا افتادگی بند ناف شود. اگر پزشک تصمیم به پارهکردن مصنوعی کیسه آب بگیرد، این کار فقط در شرایط پزشکی و توسط فرد آموزشدیده انجام میشود.
پاره شدن کیسه آب قبل از هفته ۳۷ چه خطری دارد؟
پارگی زودرس کیسه آب قبل از هفته ۳۷ یا PPROM جدیتر است، چون میتواند با این مشکلات همراه شود:
- زایمان زودرس
- عفونت داخل رحم
- کاهش مایع آمنیوتیک
- مشکلات بند ناف
- عوارض ناشی از نارس بودن نوزاد
- نیاز به بستری و پایش دقیق
مدیریت این وضعیت به هفته بارداری، وجود عفونت، وضعیت مادر و جنین و امکانات مراقبتی بستگی دارد. به همین دلیل، هر نشتی یا پارگی قبل از هفته ۳۷ باید فوری در بیمارستان بررسی شود.
اگر کیسه آب در پنج یا شش ماهگی پاره شود چه میشود؟
پارگی کیسه آب در ماه پنجم یا ششم بارداری یک وضعیت مهم و فوری است. نتیجه آن به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله:
- هفته دقیق بارداری
- مقدار مایع باقیمانده
- وجود یا نبود عفونت
- رشد و سلامت جنین
- امکانات مراقبت از نوزاد نارس
بنابراین نمیتوان فقط با گفتن پنج ماهگی یا شش ماهگی درباره زنده ماندن جنین یا زمان زایمان پیش بینی قطعی کرد. در این شرایط، مادر باید فورا در مرکز مجهز زنان و نوزادان ارزیابی شود.
آیا جنین بعد از پاره شدن کیسه آب زنده میماند؟
پاره شدن کیسه آب به تنهایی به معنی از دست رفتن جنین نیست. بسیاری از نوزادان، بهویژه در سنین بالاتر بارداری، با مراقبت مناسب سالم متولد میشوند؛ اما احتمال زنده ماندن و عوارض احتمالی به هفته بارداری، عفونت، مقدار مایع، وضعیت جفت و بند ناف و سلامت کلی جنین بستگی دارد. به همین دلیل، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
آیا کیسه آب بعد از پارگی ترمیم میشود؟
در حال حاضر روش استانداردی برای بستن مستقیم پارگی کیسه آب وجود ندارد. در بعضی موارد، نشتی ممکن است کمتر شود یا حتی متوقف به نظر برسد، اما این موضوع به معنی ترمیم کامل و بدون خطر نیست. حتی اگر خروج مایع کمتر شود، مادر همچنان باید تحت نظر پزشک باشد.
حرکات جنین بعد از پاره شدن کیسه آب چگونه است؟
ممکن است بعد از پارگی کیسه آب، حرکات جنین همچنان وجود داشته باشد. اما حرکت داشتن جنین به معنی طبیعیبودن کامل شرایط نیست. از طرف دیگر، کاهش یا تغییر محسوس حرکات جنین یک علامت هشدار جدی است و نیاز به مراجعه فوری دارد. بنابراین نباید فقط بر اساس حرکت جنین تصمیم گرفت که در خانه بمانید.
جمعبندی
پاره شدن کیسه آب میتواند با خروج ناگهانی مایع یا نشتی کم و مداوم همراه باشد و همیشه با درد شروع نمیشود. اگر احتمال میدهید کیسه آب شما پاره شده است، منتظر شروع انقباض یا درد نمانید. زمان شروع، رنگ و بوی مایع را یادداشت کنید، به حرکت جنین توجه داشته باشید و در سریعترین زمان با پزشک، ماما یا بخش زایمان تماس بگیرید.
در صورت خروج ناگهانی یا مداوم مایع از واژن، منتظر شروع درد نمانید. با پزشک یا بخش زایمان تماس بگیرید و برای ارزیابی وضعیت خود و جنین طبق دستور آنان اقدام کنید.
