از کجا بفهمیم عفونت لگنی داریم؟
عفونت لگنی (PID) معمولا با درد در ناحیه پایین شکم و لگن، ترشحات غیرطبیعی و بدبو، درد هنگام رابطه جنسی، خونریزی‌های نامنظم بین دوره‌ها و گاهی تب همراه است. از آنجا که در بسیاری از افراد علائم ممکن است بسیار خفیف یا مبهم باشد، تشخیص قطعی تنها با بررسی علائم امکان‌پذیر نیست و نیاز به معاینه لگنی، آزمایش‌های تشخیصی و در صورت صلاحدید پزشک، سونوگرافی دارد.
بیماری التهابی لگن (PID) یک عفونت باکتریایی در دستگاه تناسلی خانم‌ها از جمله تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و رحم است.
معمولا به دنبال بیماری‌های مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا رخ می‌دهد. اگر این عارضه‌ها به درستی درمان نشود، منجر به درد در پایین شکم می‌شود و در نهایت توانایی شما را برای بارداری تحت تاثیر قرار می‌دهد.
PID چیست و در پزشکی به چه معناست؟
PID مخفف عبارت Pelvic Inflammatory Disease یا بیماری التهابی لگن است. این بیماری در واقع عفونت و التهاب اندام‌های تولیدمثل فوقانی زنان شامل رحم، لوله‌های فالوپ (لوله‌های رحمی) و تخمدان‌ها است. PID معمولا زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌های منتقله از طریق رابطه جنسی، از واژن و دهانه رحم به سمت اندام‌های داخلی لگن حرکت کرده و باعث ایجاد التهاب می‌شوند.
منظور از بیماری التهابی لگن چیست؟
همانطور که گفتیم این عارضه نوعی عفونت یا التهاب دستگاه تناسلی زنانه است و به دنبال این بیماری چنین اندام‌هایی تحت تاثیر قرار می‌گیرد:
- دهانه رحم
- رحم و آندومتر (پوشش داخلی رحم)
- تخمدان‌ها
- لوله‌های فالوپ
این بیماری باعث درد مزمن در ناحیه لگن می‌شود، در حالی که برخی دیگر علائم خفیف داشته یا حتی هیچ علائمی ندارند. در واقع ممکن است برخی از افراد حتی ندانند که دچار این بیماری هستند.
در صورت عدم درمان بیماری التهابی لگن، احتمال ایجاد چنین مشکلاتی وجود دارد:
- بارداری خارج از رحم
- ناباروری
- آسیب به سیستم تولید مثل
هر فردی ممکن است دچار این بیماری شود اما خانم‌هایی که از نظر جنسی فعال بوده و در سنین جوانی هستند، بیشتر در معرض آن قرار دارند. این عارضه در سه مرحله رخ می‌دهد:
- از دهانه رحم شروع می‌شود.
- در ادامه آندومتر را درگیر می‌کند.
- سپس به لوله‌های فالوپ می‌رسد.
علت عفونت لگن در زنان چیست؟
مهم‌ترین عوامل عبارتند از:
- عفونت‌های مقاربتی (STIs): به‌ویژه کلامیدیا و سوزاک.
- تغییر فلور واژن: واژینوز باکتریال.
- اقدامات داخل رحمی: عوارض پس از IUD، سقط یا زایمان در صورت عدم رعایت شرایط استریل.
از دیگر دلایل بیماری التهابی لگن به شرح زیر است:
- آپاندیس پاره شده
- عفونت‌های واژن (مانند واژینوز باکتریایی)
- عفونت روده (مانند گاستروانتریت)
- برخی از عمل‌های جراحی (قرار دادن دستگاه داخل رحمی (IUD)، دیلاتاسیون، کورتاژ و…)
چه کسانی بیشتر در خطر هستند؟
- سابقه عفونت‌های مقاربتی (STI) مثل کلامیدیا و سوزاک
- انتشار عفونت واژن یا رحم
- استفاده از IUD بدون رعایت شرایط بهداشتی
- زایمان یا سقط اخیر
- داشتن چندین شریک جنسی
- شروع رابطه جنسی در سن پایین
چه علائمی دارد؟
تشخیص این بیماری دشوار است؛ چرا که علائم مشخصی وجود ندارد. به همین دلیل توصیه می‌شود که اگر رابطه جنسی دارید، معاینات منظم را انجام دهید. حداقل باید در سال یک‌بار آزمایش‌های مقاربتی را انجام دهید.
از علائم عفونت لگنی می‌توان به چنین مواردی اشاره کرد:
- حساسیت یا درد در زیر شکم که گاهی با حرکت بدتر می‌شود.
- مشکلات قاعدگی مانند درد تخمک گذاری، ترشح زیاد و پریود دردناک را تجربه می‌کنید.
- تغییر در رنگ، بو یا مقدار ترشحات واژن را تجربه می‌کنید.
- خونریزی و لکه بینی بعد از رابطه جنسی دارید.
- رابطه جنسی دردناک یا دیسپارونیا را تجربه می‌کنید.
علائم دیگر به شرح زیر است:
- تهوع و استفراغ
- تب
علائم بیماری التهابی لگن می‌تواند از حالت بسیار خفیف تا دردهای شدید متغیر باشد:
| دسته‌بندی علائم | شرح نشانه‌ها |
|---|---|
| علائم شایع | درد مبهم پایین شکم، ترشحات بدبو، درد حین رابطه، خونریزی بین دوره‌ها، سوزش ادرار |
| علائم شدید | تب و لرز، دردهای غیرقابل تحمل لگنی، تهوع و استفراغ، ضعف و سرگیجه |
آیا عفونت لگن باعث کمر درد می‌شود؟
بله؛ عفونت لگن می‌تواند باعث درد در پایین کمر شود. از آنجا که اعصاب ناحیه لگن، رحم و پایین کمر به یکدیگر متصل هستند، التهاب داخل لگن می‌تواند به شکل درد مبهم، کششی یا تیرکشنده در مهره‌های پایین کمر و استخوان خاجی احساس شود.
با این حال، کمردرد به‌تنهایی نشانه قطعی عفونت لگن نیست؛ مگر اینکه با علائم دیگری مانند ترشحات واژینال، درد زیر شکم یا تب همراه باشد.
درد عفونت لگن چگونه است و کجا احساس می‌شود؟
- محل احساس درد: بیشتر در زیر ناف، عمق لگن و گاهی در یک یا هر دو سمت پایین شکم.
- نواحی انتشار درد: این درد ممکن است به پایین کمر، بالای ران‌ها و مقعد تیر بکشد.
- کیفیت درد: احساس سنگینی مداوم، تیر کشیدن‌های دوره‌ای یا احساس کوفتگی عمیق که حین معاینه یا رابطه شدت می‌یابد.
بیماری التهابی لگن و خطر ناباروری
در صورت عدم درمان این بیماری ممکن است اسکار ایجاد شود و در نهایت انسداد لوله‌های فالوپ رخ دهد. چنین شرایطی احتمال ناباروری در خانم ها را به دنبال دارد؛ زیرا تخمک بارور شده نمی‌تواند از لوله فالوپ به سمت رحم حرکت کند.
اگر تجربه بیماری التهابی لگن داشته‌اید، در معرض خطر بیشتری برای بارداری خارج از رحم هستید. این بیماری می‌تواند به چنین صورتی در باروری شما تاثیر داشته باشد:
- یک دوره از این بیماری می‌تواند خطر ناباروری و لوله‌های رحمی را دو برابر کند.
- اگر سه بار یا بیشتر این بیماری را تجربه کرده‌اید، خطر انسداد لوله‌های فالوپ به اندازه ۷۵ درصد افزایش پیدا می‌کند.
- تجربه یک دوره از این بیماری خطر بارداری خارج از رحم را هفت برابر افزایش می‌دهد.
اگر بیماری التهابی لگن داشته باشم، آیا برای بارداری به مشکل خواهم خورد؟
این بیماری می‌تواند بر باروری تاثیر بگذارد. طبق مطالعات انجام شده از هر ۸ نفری که به این بیماری مبتلا بوده‌اند، ۱ نفر برای بارداری به مشکل برخورده بودند.
از هر ۱۰ نفر نیز ۱ نفر با مشکل ناباروری شناسایی شدند. افرادی که عفونت‌های مکرر داشتند، بارداری سخت‌تری را تجربه کرده بودند.
آیا عفونت لگن با سونوگرافی مشخص می‌شود؟
سونوگرافی می‌تواند عوارض و نشانه‌های پیشرفته PID را نشان دهد، اما منفی بودن آن لزوما عفونت لگن را رد نمی‌کند.
سونوگرافی لگن یا ترنس‌واژینال برای اهداف زیر مفید است:
- مشاهده لوله‌های رحمی متورم (پیوسالپنکس)
- تشخیص تشکیل آبسه‌های لوله‌ای-تخمدانی
- رد سایر علل دردهای حاد مانند کیست تخمدان
علائم عفونت رحم و لگن چیست؟
در بسیاری از موارد، عفونت رحم (اندومتریت) بخشی از بیماری التهابی لگن است. علائم همپوشانی این دو عبارتند از:
- حساسیت مفرط هنگام فشار دادن شکم
- خونریزی‌های شدیدتر از حالت عادی در دوران پریود
- ترشحات زرد یا خاکستری همراه با بوی نامطبوع
- بی‌حالی یا تب خفیف و مداوم
شباهت عفونت لگن و عفونت رحم چیست؟
عفونت رحم (مانند آندومتریت) و عفونت لگن (PID) همپوشانی بالایی دارند؛ در واقع عفونت لگن معمولا شکل گسترش یافته‌تر همان عفونت رحم است. هر دو بیماری علائم بسیار مشابهی ایجاد می‌کنند:
- درد مبهم یا تیرکشنده در زیر شکم و لگن
- ترشحات غیرطبیعی، بدبو یا تغییر رنگ‌یافته واژن
- لکه‌بینی یا خونریزی‌های نامنظم بین دوره‌های پریود
- درد یا احساس ناراحتی حین رابطه جنسی
- تب و بی‌حالی (در موارد پیشرفته)
تفاوت اصلی کجاست؟
عفونت رحم معمولا محدود به پوشش داخلی خود رحم است، اما عفونت لگنی (PID) با عبور باکتری‌ها از دهانه و فضای رحم، به لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها و حتی پرده داخلی لگن سرایت کرده و بافت‌های گسترده‌تری را درگیر می‌کند.
عفونت لگن چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک از ترکیب روش‌های زیر استفاده می‌کند: معاینه بالینی لگن، کشت ترشحات دهانه رحم، آزمایش خون (فاکتورهای التهابی)، سونوگرافی و در موارد خاص لاپاراسکوپی. اگر هر یک از علائمی که ذکر کردیم را دارید، باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک معاینات فیزیکی را انجام داده و دلایل احتمالی را مورد بررسی قرار می‌دهد.
بسته به علت بیماری، آزمایشاتی که برای تشخیص بیمار در نظر گرفته می‌شود به شرح زیر است:
- معاینات فیزیکی لگن برای بررسی هر گونه تورم و حساسیت
- آزمایش ادرار
- آزمایش خون
- سونوگرافی
- سواب واژن و دهانه رحم
- لاپاراسکوپی
برای برخی از افراد انجام لاپاراسکوپی لازم است؛ چرا که به تشخیص صحیح عفونت لگن کمک می‌کند. گاهی در طی این روش نمونه‌ای از بافت نیز گرفته می‌شود و لازم به ذکر است که این پروسه تحت بیهوشی عمومی انجام می‌گیرد.
یک لوله‌ای نازک همراه با دوربینی کوچک که در انتهای آن قرار گرفته است در ناف قرار می‌گیرد تا اندام تناسلی را مورد بررسی قرار دهد.
چه راهکارهای درمانی دارد؟
اگر برای درمان اقدام نکنید، درد لگن به طور مداوم رخ می‌دهد؛ چرا که زخم‌های گسترده‌ای ایجاد شده است. درمان به موقع این بیماری خطر عوارض را به حداقل می‌رساند. راهکارهای درمانی که معمولا برای بیمار در نظر می‌گیرند شامل چنین مواردی است:
- ترکیبی از آنتی بیوتیک‌ها (معمولا به مدت دو هفته)
- خودداری از رابطه جنسی تا زمان برطرف شدن علائم
- آزمایش و در صورت نیاز درمان شریک جنسی
- خارج کردن IUD در صورت تشخیص علت این روش جلوگیری
- در موارد نادر بستری شدن در بیمارستان
بیشتر بخوانید: درد لگن در بارداری
نکاتی برای پیشگیری بیماری التهابی لگن
برای کمک به کاهش خطر ابتلا به PID و انتقال باکتری‌ها به این نکته توجه داشته باشید:
- رابطه جنسی ایمنی داشته باشید، در طی هر بار رابطه جنسی باید از کاندوم استفاده کنید.
- اگر رابطه جنسی فعالی دارید، باید حداقل هر سال آزمایش‌های مقاربتی را انجام دهید.
- در صورت مشاهده هر یک از علائم بیماری التهابی لگن یا مشکوک بودن به آن به پزشک مراجعه کنید.
- اگر قصد بارداری دارید یا باردار هستید، آزمایش STI یا عفونت مقاربتی را انجام دهید.
درد ناشی از بیماری التهابی لگن را در کجا احساس می‌کنید؟
معمولا درد ناشی از این بیماری در قسمت پایین یا ناحیه لگن احساس می‌کنید. همچنین برخی از افراد در حین رابطه جنسی نیز درد دارند.
پس از چه مدتی علائم بروز پیدا می‌کند؟
در صورتی که علت بیماری سوزاک یا کلامیدیا درمان نشده باشد، ممکن است چند روز تا چند هفته بروز علائم زمان‌بر باشد. اگر دلیل بیماری مورد دیگری باشد، گاهی تا چندین ماه نیز طول می‌کشد.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر آن هستند؟
این افراد بیش از هر فردی دیگری احتمال ابتلا به این بیماری را دارند:
- مبتلا به عفونت مقاربتی به خصوص سوزاک و کلامیدیا هستند.
- سابقه این بیماری را داشته‌اند.
- از نظر رابطه جنسی فعال هستند و کمتر از ۲۵ سال سن دارند.
- جراحی برای بستن لوله‌ها یا جراحی‌های لگنی انجام داده‌اند.
عوارض عدم درمان عفونت لگن
تأخیر در درمان PID می‌تواند باعث: ناباروری، حاملگی خارج از رحم، درد مزمن لگنی و آبسه لوله‌ای-تخمدانی شود.
علائم عفونت شدید لگن و زمان مراجعه فوری
در صورت مشاهده موارد زیر فوراً به اورژانس مراجعه کنید:
- درد ناگهانی و بسیار شدید در پایین شکم
- تب بالای ۳۸.۳ درجه همراه با لرز شدید
- حالت تهوع و استفراغ مداوم
- ضعف شدید، سرگیجه یا از دست دادن هوشیاری
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائمی که ذکر کردیم، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر این موارد را تجربه کردید، نیاز فوری به پزشک دارید:
- احساس درد شدید در زیر شکم
- تب شدید
- ترشحات بدبو یا تغییر رنگ ترشحات
- استفراغ شدید
مطالب مرتبط: ترشحات سیاه واژن
