ناهنجاری‌های رحم و ارتباط آن با باروری

انواع رحم

این مقاله که به کوشش پزشکان فوق تخصص و متخصص زنان کرج در بیمارستان مریم تهیه شده است، ناهنجاری‌های رحم و تأثیر آن بر باروری را بررسی کرده است.

رحم ارگانی شبیه گلابی معکوس است که داخل لگن قرار دارد. داخل رحم خالی‌ست و با دیواره‌های ضخیم عضلانی پوشیده شده است. یک سوم تحتانی رحم داخل واژن قرار دارد که به این ناحیه «سرویکس» گفته می‌شود.

قسمت فوقانی رحم نیز «فوندوس» نامیده می‌شود. بسیاری از خانم‌ها از ناهنجاری‌‌های رحمی خود اطلاع ندارند؛ چراکه اغلب ناهنجاری‌های رحم تأثیری در بارداری نداشته و فقط برخی از انواع آن می‌توانند خطر سقط جنین یا زایمان زودرس ایجاد کنند.

ناهنجاری‌ در شکل ظاهری نیز می‌تواند باعث سقط جنین و گاهی علت اصلی سقط مکرر باشد. این ناهنجاری‌های رحم اغلب پس از هستروسکوپی یا هیستروسالپنگوگرافی یا لاپاراسکوپی تشخیص داده می‌شوند.

انواع رحم

برای درمان افسردگی در بارداری بهتر است مادران باردار تحت نظر پزشک خود باشند تا با توجه به میزان افسردگی، درمان شوند. درمان در طی بارداری برای مادران باردار بسیار مفید بوده و پس از زایمان به طور قابل چشمگیری این افسردگی را کاهش می‌دهد.

رحم سپتوم‌دار (پرده‌دار)

شایع‌ترین ناهنجاری ساختار رحم است. یک دیوارۀ عضلانی به نام سپتوم داخل حفره رحم کشیده شده و فضای داخل آن را تقسیم می‌کند. اگر تخمک بارور شده روی سپتوم جایگزین شود، خطر سقط جنین به وجود می‌آید و همچنین خطر زایمان زودرس در این خانم‌ها افزایش می‌یابد.

تشخیص و درمان

درمان سپتوم رحمی جراحی طی انجام هیستروسکوپی و برداشتن رحم است.

رحم دو شاخ یا قلب شکل

شاید نام رحم قلبی‌ شکل زیبا و دوست‌داشتنی به نظر بیاید اما در واقع و در برخی موارد، نه همیشه، می‌تواند منجر به مشکلات شود. «رحم قلبی‌شکل» اصطلاحی برای رحم‌های دو شاخ است که برخلاف شکل واقعی خود، که باید گلابی شکل باشد، حالتی شبیه قلب دارد.

یک انحنا، فرورفتگی یا قوس به داخل، در فوندوس رحم وجود دارد. شاخ‌های رحم به هم نچسبیده و رحم دو شاخ (دو نیم رحم) ایجاد می‌‎شود. بین دو شاخ، فرورفتگی عمقی ایجاد شده و رحم به شکل یک قلب در می‌آید. رحم دو شاخ می‌تواند در دوران حاملگی منجر به مشکلاتی جدی شود. در زنان مبتلا به رحم دو شاخ خطر سقط، زایمان زودرس و نمایش غیرطبیعی جنین افزایش می‌یابد.

تشخیص و درمان

اگر نارسایی سرویکس، دهانۀ رحم یا خطر زایمان زودرس وجود داشته باشد، عمل سرکلاژ یا دوختن دهانۀ رحم انجام می‌شود. در خانم‌هایی که به‌طور کلی دچار پیامد‌های نامناسب بارداری و سقط می‌شوند، معمولاً جراحی ترمیم رحم متروپلاستی جهت یکی کردن دو حفره جداگانه رحم انجام می‌شود، لازم است.

تنها روشی که می‌توان با اطمینان بالایی از وجود این ناهنجاری رحم آگاه شد، سونوگرافی سه بعدی یا تصویربرداری رنگی (MRI) است. از طرف دیگر نیز بسیاری از افراد با وجود رحم قلبی شکل، باز هم حاملگی‌های موفق داشته و هیچ‌گاه از داشتن رحم دو شاخ خود آگاه نخواهند شد. در حاملگی با رحم‌های دو شاخ یا قلبی‌شکل احتمال بارداری دو یا چند قلو بسیار بالا می‌رود.

رحم دو شاخ

رحم تک شاخ

در این نوع از ناهنجاری‌‎ در واقع نیمی از رحم رشد نکرده و اندازۀ رحم تقریباً نصف اندازه طبیعی است و معمولاً یک لولۀ فالوپ وجود دارد. این ناهنجاری در مراحل اولیه زندگی شخص به وجود آمده است در واقع مادرزادی بوده و بر اثر اتفاق یا حادثۀ خاصی نیست.

این بیماری یکی از انواع بیماری‌های ژنتیکی بسیار نادر بوده که طی آن بافت رحم به درستی رشد نکرده است. بسیاری از خانم‌ها تا لحظه بارداری از این وضعیت آگاه نیستند.

کسانی که رحم تک شاخ دارند، دو تخمدان دارند؛ اما تنها یکی از آنها از طریق لولۀ فالوپ به رحم متصل است. این ناهنجاری خطر سقط جنین و زایمان زودرس و حاملگی خارج از رحم را افزایش می‌دهد.

خانم‌های مبتلا به این حالت، اغلب به جای دو لولۀ رحمی یک لولۀ رحمی دارند که احتمال ناباروری اولیه را افزایش می‌دهد. تنها درمان برداشتن شاخ یا نوک رحم و در برخی موارد، سرکلاژ برای کاهش خطر زایمان زودرس است.

تشخیص و درمان

در کل نتیجۀ باروری زنان مبتلا به رحم تک شاخی ضعیف است، اما باز هم بارداری‌های موفق بسیاری گزارش شده است. برای درمان این ناهنجاری‌، پزشکان انجام عمل لاپاراسکوپی را در حالت غیر بارداری توصیه می‌کنند.

با انجام آزمایشات غربالگری می‌توان میزان رشد یا عقب‌ماندگی رشد جنین داخل رحم را تخمین زد و اقدامات لازم برای نجات حیات جنین را در صورت هرگونه مشکلی، انجام داد.

سابقۀ ناباروری، سقط مکرر و تولد زودرس نوزاد موجب می‌شود که پزشک معالج نسبت به وجود رحم تک شاخ مشکوک شود. تشخیص و تأیید قطعی این نوع از ناهنجاری های رحم تنها با سونوگرافی دو و سه بعدی یا لاپاراسکوپی امکان‌پذیر است.

شانس زایمان بی‌مشکل و نوزاد سالم در این موارد تا ۵۰% است. امکان خطر سقط جنین نیز تقریبا تا سه ماهۀ اول بارداری وجود دارد. خطر تولد زودرس به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد و ۱۰ تا ۲۰ درصد احتمال زایمان زودهنگام است. 

رحم تک شاخ

رحم دوتایی (دوگانه)

دو رحم، گاهی دو سرویکس و دو واژن وجود دارد این ناهنجاری با خطر سقط جنین و زایمان زودرس همراه است. عوارض مامایی نامطلوب مشابه با رحم دوگانه، اما نادرتر از رحم تک شاخ می‌باشد.

در این بیماران خطر سقط، زایمان زودرس و غیر‌طبیعی بودن جنین افزایش می‌یابد. شروع این ناهنجاری مادرزادی از زمانی‌ست که جنینِ دختر در شکم مادرش بوده و مجاری ادراری وی در حال تکمیل است. دلیل به وجود آمدن این ناهنجاری مشخص نیست و ممکن است بر اثر پیوند ژنتیکی به وجود آید.

بارداری‌هایی که با این ناهنجاری انجام می‌شوند، ممکن است به راحتی به پایان برسد و نوزاد بسیار ساده به دنیا بیاید. اما در برخی موارد نیز با افزایش خطر سقط جنین و همچنین زایمان زودرس همراه است. به این خاطر که زنانی با ویژگی رحم دوگانه، عموماً رحم کوچک‌تری دارند، ممکن است دچار زایمان زودرس شوند.

این نوع از ناهنجاری‌های رحم را نباید با رحم قلبی شکل اشتباه گرفته شود. از علائم رحم دوگانه خونریزی‌های شدید هنگام قاعدگی‌ست؛ زیرا هر دو رحم خونریزی می‌کنند و میزان خون قاعدگی بیشتر از حالت نرمال است.

تشخیص و درمان

تشخیص این بیماری معمولاً در حین معاینۀ لگن انجام می‌گیرد که پزشک متوجه عدم شکل طبیعی رحم می‌شود. اگر بیمار دچار سقط‌های مکرر شود نیز امکان تأییدِ وجود این بیماری بیشتر می‌شود. انجام سونوگرافی‌های دو و سه بعدی نیز تشخیص این موارد را ساده‌تر می‌کند.

روش سونوهیستوگرافی نیز یکی دیگر از روش‌های تشخیص است. در این روش مایعی از طریق لوله‌ای نازک داخل رحم قرار داده شده و به پزشک این اجازه را می‌دهد که هرگونه ناهنجاری‌های رحم را تشخیص دهد.

انجام عمل جراحی نیز در این موارد امکان‌پذیر است، اما به ندرت لازم می‌شود؛ زیرا خانم‌هایی که دارای رحم دوگانه هستند اغلب تا زمان بارداری هیچ‌گونه علائم خاصی را تجربه نمی‌کنند. برای بیشتر به افرادی که سقط مکرر را تجربه می‌کنند، جراحی پیشنهاد می‌شود تا غشای تقسیم کننده را از بین ببرند. این عمل می‌تواند برای آنها زایمان راحت‌تری را به ارمغان بیارود.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *