کم خونی در زنان حالتی است که در آن سطح هموگلوبین خون کاهش مییابد و بدن نمیتواند اکسیژن کافی به بافتها برساند. شایعترین نوع آن فقر آهن است. مهمترین علائم کم خونی در زنان شامل خستگی مداوم، رنگ پریدگی، سرگیجه، تپش قلب و ریزش مو است.
تشخیص قطعی فقط با آزمایش خون و بررسی سطح آزمایش خون، هموگلوبین و فریتین انجام میشود. درمان بسته به علت زمینهای شامل مصرف مکمل آهن، اصلاح رژیم غذایی یا درمان بیماریهای زمینهای است.
کم خونی در زنان از شایعترین مشکلات تغذیهای و خونی در جهان است. به دلیل قاعدگی ماهانه، بارداری، شیردهی، یائسگی و تغییرات هورمونی، زنان بیش از مردان در معرض کمبود آهن و افت هموگلوبین قرار دارند.
بسیاری از بانوان خستگی، ریزش مو یا سرگیجه را طبیعی میدانند، در حالی که این علائم میتواند نشانهای از کاهش هموگلوبین یا اختلال در تولید گلبول قرمز باشد. در این مقاله جامع به بررسی کامل علتها، نشانهها، انواع کم خونی در گروههای مختلف سنی، خطرات کم خونی شدید و روشهای درمان میپردازیم.
کم خونی در زنان چیست و چرا شایع است؟
کم خونی زمانی اتفاق میافتد که تعداد گلبولهای قرمز یا سطح هموگلوبین خون کاهش یابد. هموگلوبین وظیفه انتقال اکسیژن را بر عهده دارد. وقتی این مقدار پایین میآید، فرد دچار ضعف، خستگی و علائم عمومی میشود.
چرا کم خونی در زنان شایعتر است؟
- خونریزی ماهانه (قاعدگی شدید)
- بارداری و افزایش نیاز بدن به آهن
- رژیم غذایی نامتعادل
- سوءجذب آهن
- بیماریهای گوارشی
- کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک
علائم کم خونی در زنان
شایعترین نشانهها:
- خستگی مزمن
- رنگ پریدگی پوست و لبها
- سرگیجه و سبکی سر
- تپش قلب
- تنگی نفس
- سردرد
- ریزش مو
- ضعف عمومی
- شکنندگی ناخنها
در موارد شدیدتر ممکن است فرد دچار تپش شدید قلب یا حتی غش شود.
بیشتر بخوانید: استرس در زنان
علت کم خونی در زنان
فقر آهن در زنان
شایعترین علت کم خونی در خانمها، کمبود آهن است. بدن برای ساخت هموگلوبین به آهن نیاز دارد.
عوامل ایجاد کننده:
- قاعدگی شدید
- بارداری
- رژیم غذایی فاقد گوشت قرمز
- خونریزی داخلی
کمبود ویتامینها
کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک نیز میتواند باعث کم خونی شود.
بیماریهای مزمن
بیماریهای کلیوی، التهابی یا گوارشی نیز در کاهش تولید گلبول قرمز نقش دارند.
فقر آهن در زنان
فقر آهن در زنان زمانی رخ میدهد که ذخایر آهن بدن (فریتین) کاهش یابد.
علائم اختصاصیتر:
- میل به خوردن یخ یا خاک
- ریزش شدید مو
- خشکی پوست
- ضعف تمرکز
تشخیص با بررسی سطح فریتین در آزمایش خون انجام میشود.
کم خونی در زنان یائسه
پس از یائسگی معمولا خونریزی ماهانه متوقف میشود، بنابراین شیوع فقر آهن کاهش مییابد. اما اگر بعد از یائسگی کم خونی ایجاد شود، باید بررسی جدیتری انجام شود؛ زیرا ممکن است ناشی از:
- خونریزی گوارشی
- سوءجذب
- بیماریهای مزمن
علائم کم خونی در زنان یائسه
- ضعف و بیحالی شدید
- سرگیجه
- کاهش تمرکز
کم خونی در بارداری
در دوران بارداری نیاز بدن به آهن دو برابر میشود. بیشتر بخوانید: کمخونی داسی شکل در بارداری
علائم کم خونی در زنان باردار
- خستگی شدید
- تنگی نفس
- رنگ پریدگی
- سردرد
خطرات کم خونی در بارداری
- زایمان زودرس
- وزن کم نوزاد
- ضعف سیستم ایمنی مادر
به همین دلیل مصرف مکمل آهن در بارداری برای جلوگیری از کم خونی در بارداری بسیار مهم است.
کم خونی در زنان سالمند
در سنین بالا، جذب آهن کاهش مییابد و بیماریهای مزمن بیشتر میشوند.
علت کم خونی در خانمهای سالمند
- خونریزی گوارشی
- بیماریهای کلیوی
- سوءتغذیه
نشانههای کم خونی در سالمندان
- خستگی غیرعادی
- گیجی
- کاهش توان حرکتی
کم خونی شدید؛ چه زمانی خطرناک است؟
بسیاری از افراد اینطور سوال میکنند که آیا کم خونی خطرناک است؟ بله، اگر سطح هموگلوبین بسیار پایین بیاید (کم خونی شدید)، ممکن است عوارض زیر رخ دهد:
- تپش قلب شدید
- نارسایی قلبی
- افت فشار
- بیهوشی
در چنین شرایطی ممکن است نیاز به بستری یا تزریق آهن وجود داشته باشد.
روشهای درمان کم خونی در زنان
درمان کم خونی وابسته به علت آن است.
مصرف مکمل آهن
رایجترین درمان در فقر آهن
رژیم غذایی آهندار
- گوشت قرمز
- جگر
- عدس
- اسفناج
- حبوبات
تزریق آهن
در موارد کم خونی شدید یا سوءجذب
درمان علت زمینهای
در صورت وجود بیماری گوارشی یا خونریزی داخلی
بیشتر بخوانید: علت کم شدن خون پریود
از کجا بفهمیم کم خونی داریم؟
تنها راه قطعی تشخیص، انجام آزمایش خون است. شاخصهای مهم:
- هموگلوبین
- فریتین
- تعداد گلبول قرمز
اگر دچار خستگی مداوم یا سرگیجه هستید، حتما آزمایش انجام دهید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر به بیمارستان و زایشگاه مریم مراجعه کنید:
- خستگی طولانی مدت
- تپش قلب غیرطبیعی
- سرگیجه مکرر
- ریزش موی شدید
- تنگی نفس
پرسشهای متداول
علائم کم خونی در زنان چیست؟
خستگی، رنگ پریدگی، سرگیجه، تپش قلب، ریزش مو و تنگی نفس از شایعترین علائم هستند. کاهش سطح هموگلوبین علت اصلی این نشانههاست.
درمان کم خونی در خانمها چگونه است؟
بسته به علت دارد. در صورت فقر آهن معمولا مصرف مکمل آهن تجویز میشود. تشخیص با آزمایش خون انجام میشود.
علائم کم خونی در خانمهای یائسه چیست؟
ضعف، سرگیجه و کاهش تمرکز. بعد از یائسگی بروز کم خونی باید بررسی دقیق شود.
علت کم خونی در زنان یائسه چیست؟
بیشتر به دلیل خونریزی گوارشی، بیماریهای مزمن یا کمبود ویتامین B12 است.
علت کم خونی در خانمهای سالمند چیست؟
بیماریهای کلیوی، سوءتغذیه، التهاب مزمن یا خونریزی داخلی از علل شایع هستند.
علائم کم خونی در خانمهای باردار چیست؟
در دوران بارداری خستگی شدید، تنگی نفس و رنگ پریدگی شایع است.
کم خونی چه زمانی خطرناک میشود؟
وقتی سطح هموگلوبین خیلی پایین بیاید و باعث تپش قلب شدید، افت فشار یا بیهوشی شود.
علائم کم خونی شدید در بانوان چیست؟
ضعف شدید، تنگی نفس در حالت استراحت، سرگیجه شدید یا درد قفسه سینه.
آیا کم خونی شدید نیاز به بستری دارد؟
در موارد شدید بله؛ ممکن است تزریق آهن یا حتی انتقال خون لازم باشد.
از کجا بفهمیم دچار فقر آهن هستیم؟
با انجام آزمایش خون و بررسی هموگلوبین و فریتین. علائمی مثل خستگی و ریزش مو فقط هشدار اولیه هستند.
جمع بندی
کم خونی در زنان یک مشکل شایع؛ اما قابل درمان است. مهمترین علت آن فقر آهن است، اما کمبود ویتامینها و بیماریهای مزمن نیز نقش دارند. تشخیص با آزمایش خون انجام میشود و درمان بسته به علت میتواند ساده و موثر باشد. اگر دچار خستگی مداوم، ریزش مو یا سرگیجه هستید، این علائم را جدی بگیرید اما نگران نشوید، در بیشتر موارد با اصلاح تغذیه و مصرف مکمل، مشکل کاملا برطرف میشود.
منابع:
World Health Organization (WHO)
Anaemia – Key Facts
National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI)
Anemia – Causes and Risk Factors
Mayo Clinic
Iron deficiency anemia – Symptoms & causes
