دیابت بارداری

دیابت بارداری

در این مقاله به بررسی صحبت‌های پزشکان کلینیک داخلی در بیمارستان و زایشگاه مریم کرج در مورد دیابت بارداری خواهیم پرداخت.

شروع و تشخیص دیابت را در دوران بارداری، دیابت بارداری می‌گویند؛ یعنی مادر حامله قبل از بارداری دارای آزمایشات قند‌خون طبیعی بوده، اما تست‌های غربالگری در دوران بارداری مختل گزارش می‌شوند.

شیوع

دیابت بارداری به‌طور متوسط در ۲ درصد مادران حامله دیده‌ می‌شود، اما در بعضی از گزارشات تا ۲۵ درصد موارد نیز گزارش شده است. حاملگی باعث افزایش مقاومت به انسولین و افزایش انسولین خون می‌شود. بنابراین، ممکن است برخی از مادران حامله، مستعد به بروز دیابت باشند.

افزایش مقاومت به انسولین در دوران بارداری از ترشح مواد دیابت‌زا از قبیل هورمون رشد، هورمون آزادکنندۀ کورتیکوتروپین، لاکتوژن پلاسما و پروژسترون از جفت و نیز تجمع چربی در بدن مادر ناشی از کاهش فعالیت جسمانی و افزایش کالری دریافتی مادر در دوران باردرای حاصل می‌شود.

دیابت بارداری

عوامل خطر دیابت بارداری

۱- سابقۀ خانوادگی دیابت در خویشاوندان درجۀ اول

۲- افزایش وزن مادر قبل از حاملگی (BMI>30)

۳- سن بالای ۲۵ سال مادر حامله

۴- سابقۀ تولد نوزاد بیشتر از ۴۱۰۰ گرم در حاملگی‌های قبلی

۵- تست تحمل گلوکز مختل قبل از حاملگی

۶- سابقۀ سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOD)

۷- ابتلای مادر به سندروم متابولیک

۸- ابتلای مادر به افزایش فشار‌ خون اولیه یا  فشار‌ خون ایجاد شده در دوران باردرای

۹- سابقۀ از دست دادن بچه یا تولد نوزاد معلول با علت نامعلوم در حاملگی‌های قبلی

۱۰- سابقۀ مصرف اخیر کورتون در مادر

تشخیص

تشخیص دیابت بارداری با تست‌های غربالگری دیابت انجام می‌گیرد. در مادرانی که دارای عوامل خطر ایجاد دیابت بارداری از جمله موارد ذکر شده می‌باشند، باید در اولین فرصت ممکن تست‌های غربالگری دیابت انجام شوند. اما در افرادی که هیچ‌گونه عامل خطری برای ایجاد دیابت بارداری ندارند، در هفته‌های بین ۲۴ تا ۲۸ حاملگی تست‌های غربالگری انجام می‌شود.

آزمایش غربالگری دیابت

بعد از مصرف ۷۵ گرم گلوکز قند‌خون یک و دو ساعت بعد از مصرف گلوکز چک می‌شود. ضمناَ قبل از مصرف گلوکز، باید قند‌خون ناشتا چک شود. اگر قند‌خون ناشتا بیشتر از ۹۲ یا بعد از ساعت بیشتر از ۱۸۰ و بعد از دو ساعت بیشتر از ۱۵۳ بود، شخص مبتلا به دیابت حاملگی می‌باشد.

دیابت بارداری

عوارض

دیابت بارداری می‌تواند شاملِ عوارض ایجاد شده برای مادر، جنین و نوزاد متولد شده شود که در ادامه به بررسی چند مورد خواهیم پرداخت:

  • پرا اکلامپسی (افزایش فشار‌خون مادر)
  • پلی هیدرآمینوس (افزایش مایع دور جنین)
  • ماکروزومی (بزرگی جثه جنین)
  • ارگانومالی (بزرگ شدن قلب و کبد جنین)
  • تروما یا آسیب حین تولد در جنین از جمله دَررفتگی شانه جنین حین تولد
  • افزایش نیاز به انجام عمل جراحی سزارین
  • مشکلات تنفسی در نوزاد متولد شده
  • ایجاد اختلالات متابولیکی در نوزاد از قبیل هیپوگلایسمی (کاهش قند‌خون)، افزایش بیلی روبین (زردی خون) و هیپوکلسمی (کاهش کلسیم خون)

پیشگیری

مهم‌ترین اصلِ پیشگیری، کاهش وزن قبل از اقدام به بارداری (در صورت ابتلا به اضافۀ وزن)، و نیز انجام آزمایشات به موقع غربالگری دیابت در مادر است.

ترک سیگار، استفاده از رژیم غذایی مناسب، ورزش و تحرک کافی از جمله راه‌حل‌های مؤثر در پیشگیری از دیابت بارداری هستند.

استفاده از پنج گروه اصلی غذایی (نان و غلات، شیر و لبنیات، گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغز‌ها، میوه‌ها، سبزی‌ها) و رعایت تعادل و تناسب در رژیم غذایی نیز در پیشگیری از دیابت بارداری بسیار مؤثر است.

درمان

هدف اصلی درمانِ دیابت باردرای، جلوگیری از عوارض آن و مهم‌تر از همه کاهش ریسک تولد یک بچۀ بزرگ جثه (با وزن بیشتر از ۴۱۰۰ گرم در زمان تولد) می‌باشد. درمان بر ۳ اصل استوار است:

۱- ورزش و فعالیت جسمانی

۲- رعایت رژیم غذایی

۳- درمان دارویی

دیابت بارداری

ورزش و فعالیت جسمانی

ورزش‌های هوازی باید در حدی که متخصص محترم زنان با توجه به شرایط جسمانی مادر در دورانِ حاملگی صلاح دانسته و اجازه می‌دهد، انجام شود. در بیمارستان مریم این ورزش‌ها توسط بهترین پزشکان متخصص زنان کرج تجویز می‌شود.

رژیم غذایی

توصیه می‌شود که تعداد وعده‌های غذایی افزایش یابد؛ از میزان مصرف مواد غذایی کالری‌زا با چربی بالا کاسته شود، مصرف میوه‌جات و سبزیجات تازه به‌‎ویژه در میان وعده‌های غذایی افزوده شود، مصرف شیرینی‌جات، سیب‌زمینی، ماکارونی، نانِ لواش و بربری به حداقل ممکن رسانده شود؛ برنج فقط ظهرها، آن هم ۸-۶ قاشق غذاخوری، مصرف شیر و لبنیات کم‌چرب، به‌ویژه در میان وعده‌های غذایی توصیه می‌گردد. استفاده از روغن‌های مایع به جای روغن‌های جامد توصیه می‌شود. در انتهای این مقاله به بررسی بیشتر در رابطه با تغذیه خواهیم پرداخت.

رژیم غذایی مناسب برای دیابت بارداری تقریباً مشابه رژیم‌های مناسب برای سایر انواع دیابت است. این رژیم شامل یک رژیم متعادل، همراه با مصرف غذا‌های سالم و پرهیز از مصرف غذا‌های پرچرب، پرنمک یا حاوی شکر است.

توصیه‌های غذایی

  • محدود کردن مصرف قند و شکر و غذا‌های حاوی آ‌نها (مانند شیرینی، بیسکوئیت، مربا، آدامس، نوشابه‌ها و غیره).
  • صرف وعده‌های غذایی به‌طور منظم و در ساعات مقرر
  • صرف غذا در سه وعدۀ اصلی (صبحانه، ناهار و شام) و سه میان‌وعده (میان‌وعدۀ صبح، میان وعدۀ عصر و قبل از خواب)
  • استفاده از نان‌های سبوس‌دار مانند سنگک
  • مصرف حبوبات (نخود، لوبیا و عدس و…)
  • پرهیز از مصرف غذا‌های پر‌چرب و سرخ شده، مصرف بیشتر غذا‌ها به شکل آب‌پز، بخار‌پز یا کبابی
  • مصرف روغن گیاهی و روغن گیاهی سرخ کردنی
  • استفاده از گوشت‌های کم چرب و مرغ و ماهی بدون پوست
  • مصرف حداکثر ۳ تا ۴ تخم مرغ در هفته
  • مصرف شیر و لبنیات کم‌چرب
  • مصرف میوه و سبزی به شکل تازه، سالاد و سبزی‌ها بدون سس و با چاشنی‌هایی نظیر آب لیموترش یا نارنج تازه و مقدار اندکی روغن زیتون
  • مصرف مرکبات
  • کم کردن مصرف نمک تا حد امکان (کمتر از یک قاشق مرباخوری)
  • محدود کردن مصرف غذا‌های آماده و کنسروی (همگی حاوی مقادیر زیادی نمک، شکر یا چربی هستند)
  • انجام ورزش‌های ساده مثل پیاده‌روی منظم
  • ارتباط مداوم با مشاور تغذیه
دیابت بارداری

درمان دارویی

در مبحث درمان دارویی، باید از دارویی استفاده کرد که قند‌خون مادر را به‌طور مناسب کاهش داده اما از جفت عبور نکند و برای جنین آسیب‌زا نباشد.

مؤثر‌ترین و بی‌ضررترین درمانِ دارویی دیابتِ بارداری تجویز انسولین‌های تزریقی برای مادر در دوران حاملگی است. بعد از اینکه انسولین برای مادر مبتلا تجویز شد، باید به‌صورت مرتب و زیر‌نظر پزشک معالج، بیمار قند‌خون خود را در منزل چک و ثبت نموده و جهت تنظیم دوز انسولین در روز‌های بعد به پزشک ارائه نماید.

معمولاَ با بزرگ شدن جثۀ جنین و افزایش سن حاملگی، مقدار مورد نیاز انسولین نیز افزوده می‌شود. تقریباً در تمام موارد دیابت حاملگی، با تولد نوزاد و ختم حاملگی نیاز به ادمۀ تجویز انسولین برای مادر وجود ندارد، اما برخی از مادران مبتلا به دیابت حاملگی در صورت عدم رعایت موارد پیشگیری کننده از ایجاد دیابت، در آیندۀ دور و نزدیک مبتلا به دیابت نوع ۲ خواهند شد که درمان آن در مراحل اولیه انسولین نبوده و معمولاَ با قرص‌های خوراکی کنترل خواهد شد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *